Standardy Ochrony Małoletnich

Podstawy prawne

Ochrona małoletnich w poradni psychoterapeutycznych, w tym świadczących usługi online, opiera się na obowiązujących przepisach prawnych, w tym:

• Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2024 r. poz. 581),
• Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 1026),
• Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781),
• Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz.U. z 2024 r. poz. 560),
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809),
• Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.,
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 424).

Wyjaśnienia terminów

1. Poradnia - poradnia oferująca usługi psychoterapeutyczne online w tym wsparcie i konsultacje psychologiczne, interwencję psychologiczną oraz psychoterapię.
2. Dziecko/Małoletni - osoba do 18. roku życia, podlegająca ochronie prawnej.
3. Opiekun Dziecka - osoba odpowiedzialna za dziecko, uprawniona do wyrażania zgody na usługi psychoterapeutyczne.
4. Zgoda opiekuna - zgoda jednego z rodziców lub opiekuna prawnego na świadczenie usług psychoterapeutycznych.
5. Zagrożenie Małoletniego - sytuacja, w której dziecko jest narażone na szkodliwe działanie lub zaniedbanie.
6. Krzywdzenie Małoletniego - wszelkie działania lub zaniedbania, które mogą zaszkodzić dziecku, w tym zaniedbanie, przemoc fizyczna, emocjonalna, seksualna, czy ekonomiczna.
7. Zaniedbanie - chroniczne lub incydentalne niezaspokajanie podstawowych potrzeb fizycznych i psychicznych przez osoby zobowiązane do opieki, troski i ochrony zdrowia Małoletniego i/lub nie respektowanie podstawowych praw, powodujące zaburzenia zdrowia Małoletniego i/lub trudności w rozwoju. Każda z form Krzywdzenia może mieć istoty wpływ na rozwój i dobrostan Małoletniego i wymaga odpowiednich działań.
8. Przemoc emocjonalna - powtarzające się poniżanie, upokarzanie i ośmieszanie dziecka, wciąganie dziecka w konflikt dorosłych, manipulowanie nim, brak odpowiedniego wsparcia, uwagi i miłości, stawianie dziecku wymagań i oczekiwań, którym nie jest ono w stanie sprostać. Jej celem jest naruszenie godności osobistej. Polega m.in. na wywieraniu presji na dziecko w celu sprawowania nad nim kontroli, podporządkowania go swojej woli lub jego poniżenia. Zazwyczaj występuje z innymi formami przemocy, np.: wyśmiewanie poglądów, religii, pochodzenia, narzucanie własnych poglądów i planów, karanie przez odmowę uczuć, zainteresowania, szacunku, stała krytyka, wmawianie choroby psychicznej, izolacja społeczna poprzez kontrolowanie i ograniczanie kontaktów z innymi osobami, domaganie się posłuszeństwa, ograniczanie snu i pożywienia, uniemożliwianie schronienia, degradacja werbalna czyli wyzywanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, stosowanie gróźb i wulgaryzmów, straszenie zastosowaniem siły.
9. Przemoc domowa - jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:
   • narażające Małoletniego na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia;
   • naruszające godność Małoletniego, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną;
   • powodujące szkody na zdrowiu psychicznym lub fizycznym Małoletniego, wywołujące u Małoletniego cierpienie lub krzywdę;
   • ograniczające lub pozbawiające Małoletniego dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej;
   • istotnie naruszające prywatność Małoletniego lub wzbudzające u niego poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej;

Postanowienia ogólne

Zgodnie z ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy podmioty, które mają kontakt z dziećmi, w tym te zajmujące się psychoterapią i wsparciem małoletnich, są zobowiązane do przestrzegania standardów ochrony małoletnich.

Naszym celem jest zapewnienie dzieciom bezpieczeństwa poprzez wprowadzenie odpowiednich procedur w sytuacjach zagrożenia ich dobra oraz ochrona przed różnymi formami niebezpieczeństw. W razie zaobserwowania lub otrzymania informacji o krzywdzeniu małoletniego, psychoterapeuci oraz kierownictwo poradni podejmują działania zgodne z ustalonymi standardami, aby przeciwdziałać takim zagrożeniom.

Zachowania niedozwolone wobec małoletniego

1. Zaniedbanie - brak odpowiedniej opieki i wsparcia emocjonalnego.
2. Przemoc fizyczna - jakiekolwiek działania powodujące obrażenia ciała, np.: popychanie, szarpanie, ciągnięcie za włosy, bicie ręką lub pięścią, kopanie, duszenie, ograniczanie ruchów (krępowanie);
3. Przemoc psychiczna - np. manipulowanie dzieckiem, izolacja emocjonalna, grożenie przemocą, wyśmiewanie i ośmieszanie, używanie obraźliwych epitetów, izolowanie Małoletniego od Opiekunów lub grupy, manipulowanie uczuciami Małoletniego, nieuzasadnione krzyczenie;
4. Przemoc seksualna - wszelkie działania, które mają na celu wykorzystanie dziecka w kontekście seksualnym, np.: podglądanie, obmacywanie i dotykanie, prezentowanie nieobyczajnych materiałów, komentowanie wyglądu i cech anatomicznych w sposób seksualny, propozycje seksualne lub sugestie, nawiązywanie relacji intymnych;
5. Przemoc ekonomiczna - kontrolowanie dostępu do zasobów finansowych, co prowadzi do ograniczenia rozwoju dziecka.
6. Przemoc zaniedbanie - zaniedbanie fizyczne, społeczne lub emocjonalne dziecka.
7. Cyberprzemoc - narażanie Małoletniego na przemoc, nękanie lub manipulację w sieci Internet, np.: nieodpowiednie treści, uwodzenie, kradzież tożsamości, nadużycia danych osobowych.
8. Przemoc domowa - jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej.

Zasady i procedura podejmowania interwencji w przypadku podejrzenia zagrożenia małoletniego

1. Identyfikacja zagrożeń: Psychoterapeuci współpracujące z dzieckiem mają obowiązek rozpoznawania i zgłaszania wszelkich sygnałów mogących wskazywać na zagrożenie.
2. Interwencje: W sytuacjach podejrzenia przemocy lub zaniedbania, poradnia podejmuje niezwłocznie interwencję, w tym konsultację z odpowiednimi służbami społecznymi, prokuraturą, policją, czy sądem.
3. Wsparcie dla dziecka: Po ujawnieniu zagrożenia poradnia organizuje odpowiednie wsparcie psychoterapeutyczne, w tym możliwą współpracę z innymi profesjonalistami.

Procedura złożenia zawiadomienia o podejrzeniu przestępstwa na szkodę małoletniego

W przypadku podejrzenia, że dziecko stało się ofiarą przestępstwa (np. przemocy fizycznej, psychicznej, przemocy domowej, ekonomicznej, seksualnej), psychoterapeuci oraz poradnia mają obowiązek niezwłocznego powiadomienia odpowiednich służb i organów ścigania. Wszczęcie niniejszej Procedury polega na wypełnieniu wniosku zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, którego wzór stanowi Załącznik nr 1 do Standardów (dalej: „Zawiadomienie") oraz złożenia Zawiadomienia do właściwej ze względu na siedzibę poradni jednostki policji lub prokuratury.

Procedura zgłoszenia sprawy do sądu opiekuńczego

Zgłoszenie sprawy do sądu opiekuńczego rozpoczyna się, gdy zachowanie mogące wskazywać na krzywdzenie małoletniego, takie jak zaniedbanie, samookaleczenia lub próby samobójcze dziecka, zostanie zaobserwowane.

Uchylenie tajemnicy zawodowej w przypadku rozpoczęcia tej procedury jest regulowane odpowiednimi przepisami prawa, m.in. ustawą o zawodzie psychologa, która przewiduje możliwość ujawnienia informacji, gdy sytuacja tego wymaga.

Obowiązek wszczęcia procedury zgłoszenia sprawy do sądu opiekuńczego spoczywa na:

• psychoterapeucie, który po konsultacji z bezpośrednim przełożonym zgłasza przypadek zaniedbania małoletniego lub uzyskuje informację na temat takiego faktu;
• bezpośrednim przełożonym, który samodzielnie dowiaduje się o sytuacji krzywdzenia dziecka lub podejrzeniu zaniedbania;

Rozpoczęcie procedury polega na wypełnieniu formularza „Wniosek o wgląd w sytuację małoletniego/rodziny", który stanowi Załącznik nr 2 do Standardów, a następnie złożeniu go do odpowiedniego sądu, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego.

Postanowienia wspólne dla procedur

1. Poufność: Wszystkie informacje dotyczące dziecka i rodziny są traktowane jako poufne i mogą być ujawniane jedynie w przypadku bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia dziecka lub na żądanie organów ścigania, sądów, czy innych służb.
2. Zgoda na psychoterapię, interwencje oraz wsparcie psychologiczne online: Psychoterapeuci zapewniają, że opiekunowie dzieci są świadomi ryzyk związanych z terapią online/pomocą psychologiczną online i wyrażają na nią zgodę.

Zasady ustalania wsparcia małoletniego po ujawnieniu krzywdzenia

1. Dostosowanie pomocy: Terapia/pomoc psychologiczna dla małoletnich, u których zidentyfikowano krzywdzenie, dostosowywana jest do indywidualnych potrzeb dziecka. Uwzględnia się wsparcie specjalistów z różnych dziedzin, w tym psychologów, pedagogów i terapeutów.
2. Kontynuacja wsparcia: Dziecko po zakończeniu procesu terapeutycznego, pomocy psychologicznej lub interwencji będzie kontynuować wsparcie w poradni lub zewnętrznych organizacjach wspierających dzieci i rodziny.

Zasady i sposób udostępniania rodzicom oraz małoletnim standardów do zaznajomienia się z nimi i ich stosowania

Standardy Ochrony Małoletnich będą udostępniane:

1. Na stronie internetowej poradni psychoterapeutycznej Besure.
2. W formie załącznika do dokumentów podpisywanych przez rodziców lub opiekunów.

Postanowienia końcowe

1. Zgodność z przepisami prawa: Wszystkie działania podejmowane w ramach ochrony małoletnich są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
2. Odpowiedzialność psychoterapeutów: Psychoterapeuci poradni psychoterapeutycznej Besure ponoszą odpowiedzialność za przestrzeganie powyższych standardów oraz za zapewnienie bezpieczeństwa i dobrostanu małoletnich pacjentów.