Sprawdzasz telefon częściej, niż chciałabyś albo chciałbyś przyznać.
Czekasz na wiadomość, która niczego nie zmienia, ale na chwilę Cię uspokaja.
On albo ona odpisuje. Czasem nawet ciepło. Pyta, jak minął dzień, żartuje, wysyła serduszko.
A potem znowu nic. Dzień cisza. Tydzień.
I kiedy już myślisz, że to koniec, przychodzi jedna wiadomość i zaczynasz liczyć od nowa.
Nie wiesz, na czym stoisz. Nie jesteście razem, ale też nie jesteście osobno. I właśnie w tym miejscu, między nadzieją a rozczarowaniem, najczęściej rodzi się coś, co psychologowie i badacze relacji nazywają breadcrumbingiem.
Czym właściwie jest breadcrumbing
Nazwa pochodzi od angielskiego słowa „breadcrumbs” okruszki chleba. Breadcrumbing to dawanie drugiej osobie minimalnych, sporadycznych sygnałów zainteresowania, bez żadnego zamiaru budowania z nią realnej, stabilnej relacji. Wiadomość raz na jakiś czas. Polubienie zdjęcia po trzech tygodniach milczenia. Ciepła rozmowa, po której znowu nic się nie dzieje.
To nie jest otwarte odrzucenie bo gdyby tak było, łatwiej byłoby odpuścić. To nie jest też pełne zaangażowanie. To stan pomiędzy, w którym druga osoba dostaje akurat tyle, żeby nie odszedła, a jednocześnie nigdy dość, żeby poczuć się bezpiecznie.
Częściej to wzorzec, którego sama osoba stosująca go nie do końca rozumie. Po prostu nie chce się zaangażować, ale też nie chce stracić Twojej uwagi i poczucia, że jest dla kogoś ważna.
Skąd się bierze to, że tak trudno się od tego odciąć
Gdyby ta osoba po prostu zniknęła, prawdopodobnie poradziłabyś lub poradziłbyś sobie z tym szybciej, niż myślisz. Trudność leży w tym, jak działa nasz mózg, kiedy nagroda przychodzi nieregularnie.
W latach pięćdziesiątych XX wieku badacze Charles Ferster i B. F. Skinner opisali zjawisko zwane wzmocnieniem przerywanym (intermittent reinforcement). W swoich eksperymentach pokazali, że zwierzęta - a później również ludzie, naciskają na dźwignię dającą nagrodę w nieprzewidywalnym rytmie znacznie częściej i znacznie dłużej niż te, które otrzymują nagrodę za każdym razem albo nie otrzymują jej wcale. Dokładnie ten sam mechanizm stoi za uzależnieniem od automatów do gry nie wiesz, kiedy wygrasz, więc próbujesz dalej.
Breadcrumbing działa identycznie. Mózg uczy się, że czasem, nieprzewidywalnie, przychodzi „nagroda” w postaci uwagi tej osoby. I właśnie ta nieprzewidywalność, a nie stałe ciepło sprawia, że trudniej się od tego oderwać niż od relacji, w której ktoś jest konsekwentnie obecny albo konsekwentnie nieobecny.
Dlaczego to Ty zostajesz, a nie odchodzisz
Nie każdy reaguje na breadcrumbing tak samo. To, jak silnie w niego wchodzimy, ma wiele wspólnego z naszym stylem przywiązania czyli wzorcem budowanym jeszcze w dzieciństwie, opisanym po raz pierwszy przez Johna Bowlby’ego, a później rozwiniętym przez badaczy takich jak Mary Ainsworth oraz, w kontekście relacji dorosłych, Mario Mikulincera i Phillipa Shavera.
Jeśli w dzieciństwie bliskość dorosłych bywała niestabilna, czasem dostępni, czasem nie dorosły mózg może odczytywać niepewność jako coś znanego, a nawet, paradoksalnie, jako coś, co przypomina miłość. Niepewność staje się sygnałem „to jest ważne”, a nie sygnałem ostrzegawczym.
Potwierdzają to badania Viveka Khattara, Nurii Huete i Raúla Navarro, opublikowane w 2023 roku w czasopiśmie „BMC Psychology”. Naukowcy zbadali ponad 600 młodych dorosłych w Indiach i w Hiszpanii i sprawdzili związek między niepewnym przywiązaniem a tendencją do stosowania breadcrumbingu. Okazało się, że zarówno lękowy, jak i unikowy styl przywiązania wiązał się z większą skłonnością do angażowania się w ten wzorzec choć w różnym stopniu w obu krajach. W Indiach silniejszy związek miał lęk przed odrzuceniem, w Hiszpanii - unikanie bliskości. Co ważne, badacze zaznaczają, że to pierwsza praca, która w ogóle naukowo nazwała i zmierzyła to zjawisko wcześniej opisywano je głównie w mediach, nie w literaturze psychologicznej.
To nie znaczy, że tylko osoba, która Cię „breadcrumbuje”, ma niepewny styl przywiązania. Ty, będąc po drugiej stronie, też możesz mieć wzorzec, który sprawia, że niepewność trzyma Cię mocniej, niż powinna. Zwłaszcza jeśli lęk przed odrzuceniem jest Ci dobrze znany z innych obszarów życia.
Przekonania, które podtrzymują ten mechanizm
Breadcrumbing rzadko trzyma się tylko na zachowaniu drugiej osoby. Trzyma się też na tym, co mówimy sobie w głowie, żeby to zachowanie jakoś wytłumaczyć:
„Może po prostu jest teraz zajęty albo zajęta.”
„Gdybym dała lub dał temu więcej czasu, to by się zmieniło.”
„Skoro w ogóle pisze, to chyba coś czuje.”
„Nie mogę teraz odpuścić a co, jeśli to moja jedyna szansa.”
Te zdania nie są głupie i nie są oznaką słabości. Są próbą poradzenia sobie z niejasnością w sposób, który boli najmniej w danej chwili przez nadanie sensu temu, co sensu nie ma. Problem w tym, że z czasem te same przekonania zamieniają czekanie w coś, co zaczyna przypominać pracę na pełen etat.
Co możesz z tym zrobić
Pierwszym krokiem nie jest „po prostu przestań czekać”. To rada, która brzmi prosto, a w praktyce niczego nie zmienia, bo nie bierze pod uwagę mechanizmu, o którym przeczytałaś lub przeczytałeś wyżej.
Zamiast tego spróbuj zadać sobie kilka konkretnych pytań:
Czy ta relacja w ostatnich miesiącach gdzieś się przesunęła w stronę większej bliskości, jasności, wspólnych planów? Czy czujesz w niej spokój, czy raczej czujesz się jak na emocjonalnym rollercoasterze? Czy ekscytacja, którą czujesz po każdej wiadomości, jest podobna do ulgi po napięciu czy raczej do spokojnej radości?
Jeżeli odpowiedzią jest „czuję ulgę, nie radość”, to ważny sygnał. Ulga oznacza, że wcześniej było napięcie. A stabilna, zdrowa relacja nie powinna być źródłem stałego napięcia, które trzeba rozładowywać kolejną wiadomością.
Warto też świadomie nazwać to, co się dzieje nie jako „skomplikowany związek”, ale jako wzorzec, który ma swoją nazwę i swój mechanizm. Nazwanie czegoś zdejmuje z tego część mocy. Przestaje to być tajemnicą Twojego konkretnego życia, a staje się rozpoznanym zjawiskiem, które dotyka wielu ludzi i które można zrozumieć, a potem stopniowo go zmieniać.
Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą?
- Zauważasz, że ten wzorzec powtarza się w Twoich relacjach od lat, nie tylko w tej jednej sytuacji.
- Czekanie na wiadomość zaczyna wpływać na Twoją codzienność - koncentrację, sen, nastrój.
- Masz trudność z odpuszczeniem relacji, nawet gdy rozumiesz już, że nie przynosi Ci ona nic dobrego.
- Zauważasz u siebie silny lęk przed odrzuceniem, który pojawia się nie tylko w związkach, ale też w przyjaźniach czy w pracy.
- Czujesz, że Twoje poczucie wartości zaczyna zależeć od tego, czy ta konkretna osoba się odezwie.
- Chciałabyś lub chciałbyś zrozumieć, skąd w Tobie ten wzorzec, żeby nie powtarzać go w kolejnych relacjach.
Treść tego artykułu ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.
Źródła:
Khattar, V., Huete, N., & Navarro, R. (2023). Attachment insecurity and breadcrumbing engagement in young adults: a cross-sectional, cross-country study in India and Spain. BMC Psychology, 11, 356. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01404-y
Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss, Vol. 1: Attachment. Basic Books.
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change. Guilford Press.
Ferster, C. B., & Skinner, B. F. (1957). Schedules of Reinforcement. Appleton-Century-Crofts.